12 Kasım: Düzce Depremi ve Afet Bilincinin Doğuşu
12 Kasım: Düzce Depremi ve Afet Bilincinin Doğuşu
12 Kasım tarihi, Türkiye’nin yakın tarihinde derin izler bırakan bir gün olarak hafızalara kazınmıştır. 1999 yılının 12 Kasım akşamında, saat 18:57’de merkez üssü Düzce olan 7,2 büyüklüğündeki deprem, ülke genelinde büyük bir sarsıntı ve üzüntü yaratmıştır. Bu felaket yalnızca binaları değil, insan hayatlarını, toplumsal psikolojiyi ve ülkenin afetlere bakış açısını da kökten değiştirmiştir.
Bu büyük deprem, yalnızca Düzce’de değil, Bolu, Sakarya, Zonguldak, Kocaeli ve Ankara gibi çevre illerde de şiddetli şekilde hissedilmiştir. Yaklaşık 845 kişi hayatını kaybetmiş, 5.000’den fazla kişi yaralanmış, 16.000’e yakın bina ise tamamen yıkılmış ya da ağır hasar görmüştür. Binlerce aile evsiz kalmış, zorlu kış koşullarında barınma ve beslenme sorunlarıyla karşı karşıya kalmıştır. O dönemin şartlarında yürütülen kurtarma çalışmaları, sınırlı imkânlara rağmen büyük bir dayanışma örneği oluşturmuştur.
Düzce depremi, aynı yılın ağustos ayında yaşanan 7,4 büyüklüğündeki Gölcük (Marmara) depreminden sadece üç ay sonra meydana gelmiştir. Bu durum, halkta derin bir korku ve çaresizlik duygusu yaratırken, devletin afet yönetimi ve müdahale kapasitesinin yetersizliklerini de ortaya çıkarmıştır. Ancak bu felaket, aynı zamanda Türkiye’nin afet bilincinde bir dönüm noktası olmuştur. Düzce depreminden sonra afet yönetimi sisteminde köklü reformlara gidilmiş; “Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD)” gibi kurumların temelleri bu dönemin deneyimlerinden beslenmiştir.
Afet yönetimi açısından 12 Kasım, Türkiye’nin yapı güvenliği, deprem yönetmelikleri, şehir planlaması ve sivil hazırlık kültürünü yeniden şekillendirmiştir. Özellikle 2000’li yılların başında yürürlüğe giren yeni deprem yönetmelikleri, yapı denetim sistemleri ve zorunlu deprem sigortası (DASK) uygulaması bu felaketin ardından önem kazanmıştır. Bu adımlar, ülkenin gelecekte yaşanabilecek afetlere karşı daha dayanıklı bir altyapıya sahip olmasını amaçlamıştır.
Toplumsal açıdan bakıldığında, Düzce halkı bu felaketten sonra olağanüstü bir dayanıklılık göstermiştir. Enkaz altından kurtulan insanlar, komşularına yardım etmiş; gönüllü gruplar, sivil toplum kuruluşları ve öğrenciler, günlerce bölgede yardım faaliyetlerinde bulunmuştur. Türkiye genelinde vatandaşlar, bağış kampanyalarına katılarak bölge halkına destek olmuş, birlik ve beraberlik ruhu yeniden güçlenmiştir. Bu süreç, “yardımlaşma kültürü”nün afet dönemlerinde ne kadar hayati olduğunu bir kez daha kanıtlamıştır.
Depremin ardından yaşanan psikolojik etkiler de toplumun belleğinde derin izler bırakmıştır. Binlerce insan, yakınlarını kaybetmenin yanı sıra travma sonrası stres bozukluğu ile mücadele etmek zorunda kalmıştır. Bu durum, psikososyal destek hizmetlerinin afet yönetiminin ayrılmaz bir parçası olması gerektiğini göstermiştir. Bugün afet sonrası “psikolojik ilk yardım” kavramı, işte o yıllarda edinilen acı tecrübelerin sonucunda gelişmiştir.
Ekonomik etkiler de dikkate değerdir. Düzce ve çevresi, sanayi üretimi ve tarım açısından önemli bir konuma sahipti. Deprem, üretimi geçici olarak durdurmuş, altyapıyı tahrip etmiş ve bölgesel ekonomide büyük kayıplara yol açmıştır. Ancak sonraki yıllarda yapılan yatırımlar ve yeniden yapılanma çalışmalarıyla bölge yeniden ayağa kalkmıştır. Bu süreç, afet sonrası toparlanma planlamasının önemini bir kez daha göstermiştir.
Bugün 12 Kasım, sadece Düzce depremi anısına düzenlenen törenlerle değil, aynı zamanda afet bilincini diri tutmak amacıyla yapılan etkinliklerle de hatırlanmaktadır. Okullarda, kamu kurumlarında ve yerel yönetimlerde “Deprem Anı, Çök-Kapan-Tutun” tatbikatları yapılmakta; afet bilinci eğitimleriyle çocuklara ve gençlere farkındalık kazandırılmaktadır. Bu farkındalık, geçmişte yaşanan acıların unutulmaması ve gelecekte benzer felaketlerin en az zararla atlatılabilmesi için büyük bir adımdır.
Sonuç olarak 12 Kasım, yalnızca bir yıkımın tarihi değil; yeniden yapılanmanın, öğrenmenin ve dayanışmanın sembolüdür. Düzce depremi, Türkiye’nin afetlerle mücadelesinde güçlü bir hafıza noktasıdır. Bu gün, her yıl bir hatırlatma görevi görür: Depremler engellenemez ama bilinç, hazırlık ve dayanışma ile etkileri azaltılabilir. Her 12 Kasım’da toprağın altında kaybettiklerimizi anarken, aynı zamanda daha güvenli bir geleceğin temellerini atmanın sorumluluğunu da taşırız.