ODYOMUH ARAŞTIRMA ARACI
MÖ 9600’den günümüze uzanan 51 önemli olay. Tarih öncesinden modern çağa kadar dönemleri filtreleyin, isim veya olay arayın ve tarihsel kırılmaları tek akışta inceleyin.
KISA REHBER
Bu kronoloji, insanlık tarihini tek bir çizgide ezberletmek yerine olayları dönemlerine ve birbirleriyle ilişkilerine göre görmenizi sağlar. Başlangıç tarihleri coğrafyaya göre değişebilse de genel çalışma sırası tarih öncesi dönemler, Antik Çağ, Orta Çağ, Erken Modern Dönem ve Modern Dönem olarak düşünülebilir.
Konu çalışıyorsanız Ders Notları bölümüne geçebilir, öğrendiklerinizi Tarih Quiz ile test edebilirsiniz.
51 kayıt görüntüleniyor.
Şanlıurfa'daki Göbeklitepe, MÖ 10. binyıla uzanan anıtsal taş yapılarıyla erken Neolitik toplumların ritüel ve toplumsal örgütlenmesine dair önemli kanıtlar sunar.
Konya'daki Çatalhöyük, MÖ 7. binyılda yoğun biçimde iskân edilmiş, bitişik evleri ve çatıdan girişleriyle tanınan büyük bir Neolitik yerleşimdir.
Güney Mezopotamya'da MÖ 4. binyılın sonlarında ekonomik kayıt amaçlı işaret sistemleri giderek çivi yazısına dönüşerek yazılı kayıt geleneğinin erken örneklerini oluşturdu.
Kral Narmer, Yukarı ve Aşağı Mısır'ı birleştirdi. 3000 yıl sürecek Firavunlar dönemi başladı.
Stonehenge tek seferde değil, yaklaşık MÖ 3000'den itibaren yüzyıllar boyunca farklı evrelerde inşa edildi. İşlevi konusunda cenaze, tören ve astronomik hizalanma gibi yorumlar tartışılmaktadır.
Giza'da Büyük Piramit tamamlandı. 3800 yıl boyunca dünyanın en yüksek yapısı. Yedi harikadan tek ayakta kalan.
Babil Kralı Hammurabi dönemine ait yasa derlemesi, antik Yakın Doğu'nun en iyi korunmuş hukuk metinlerinden biridir; daha eski Sümer yasa derlemeleri de bilinmektedir.
Genç firavun 19 yaşında öldü. Mezarı 1922'de bozulmamış halde bulundu. "Firavunun Laneti" efsanesi doğdu.
Homeros geleneği, Truva çevresinde on yıl süren bir savaş anlatır. Hisarlık'taki arkeolojik tabakalar Geç Tunç Çağı yerleşimini doğrulasa da destandaki savaşın ayrıntıları ve Tahta At anlatısı tarihsel olarak kanıtlanmış değildir.
Roma geleneğine göre Romulus ve Remus efsanesi, şehrin kuruluş anlatısının merkezinde yer alır. Tarihin en büyük imparatorluğunun temeli.
Geleneksel kronolojiye göre Olympia'daki Panhelenik oyunların kayıtları MÖ 776'ya uzanır. Olimpik ateşkes, savaşları tümüyle durdurmaktan çok katılımcıların güvenli yolculuğunu amaçlıyordu.
Prens Siddhartha lüks hayatını bırakıp aydınlanma aradı. Bodhi ağacı altında "Buda" (Uyanmış) oldu.
Leonidas komutasındaki 300 Spartalı, birkaç bin kişilik diğer Yunan birlikleriyle birlikte Pers ordusuna karşı Thermopylae geçidini savundu. Pers ordusunun büyüklüğü için antik ve modern tahminler önemli ölçüde farklıdır.
Batı felsefesinin babası, "gençliği yoldan çıkarmak" suçlamasıyla baldıran zehri içmeye mahkum edildi.
20 yaşında tahta çıkan İskender, 10 yılda Mısır'dan Hindistan'a uzanan devasa imparatorluk kurdu.
Qin Shi Huang döneminde daha eski kuzey savunma hatlarının bazı bölümleri birleştirildi ve genişletildi. Bugün görülen Çin Seddi'nin büyük kısmı ise çok daha geç, özellikle Ming döneminde inşa edildi.
Hannibal, İkinci Pön Savaşı sırasında ordusunu ve savaş fillerini Alpler üzerinden İtalya'ya geçirdi. Kuvvetlerin kesin sayısı antik kaynaklarda farklı verilir.
Julius Caesar, MÖ 44'te Mart İdleri'nde bir grup senatör tarafından öldürüldü. Antik kaynaklar çok sayıda bıçak yarasından söz eder; “Sen de mi Brütüs?” sözü ise daha çok sonraki edebî gelenekle bilinir.
Son Mısır firavunu, Actium yenilgisinden sonra intihar etti. 3000 yıllık Mısır uygarlığı Roma'ya katıldı.
Nasıralı İsa'nın yaşamı ve ölümü 1. yüzyıl Yahudiye'si bağlamında değerlendirilir. Doğum ve çarmıha gerilme tarihleri için kesin bir akademik uzlaşı yoktur.
Vezüv Yanardağı patladı, Pompeii ve Herculaneum kül altında kaldı. 2000 kişi öldü, şehir 1748'de keşfedildi.
Odoacer'ın 476'da Romulus Augustulus'u tahttan indirmesi, Batı Roma imparatorluk makamının sona erişi için geleneksel bir dönüm noktasıdır; Antik Çağ'dan Orta Çağ'a geçiş ise bölgelere göre farklı tarihlerde değerlendirilir.
Bumin Kağan, Göktürk Kağanlığı'nı kurdu. Türk adının geçtiği ilk devlet.
Hz. Muhammed'e Hira Mağarası'nda ilk vahiy geldi. İslam üç kıtaya yayıldı.
İskandinav toplulukları bu dönemde Avrupa'da akın, ticaret, yerleşim ve siyasal genişleme faaliyetlerinde bulundu; Kuzey Atlantik üzerinden Grönland ve Kuzey Amerika'ya ulaştılar.
Selçuklu Sultanı Alp Arslan'ın 1071'de Bizans İmparatoru IV. Romanos'u yenmesi, Anadolu'daki siyasi dengeleri değiştirdi ve sonraki Türk yerleşimleri ile beyliklerin yayılışını hızlandıran gelişmelerden biri oldu.
11. yüzyılın sonundan 13. yüzyıla uzanan Haçlı Seferleri, farklı amaç ve katılımcılara sahip bir dizi askerî-dinî seferdi; seferlerin sayımı tarih yazımında kullanılan sınıflandırmaya göre değişir.
Cengiz Han, tarihin en büyük kara imparatorluğunu kurdu. Asya'dan Avrupa'ya uzandı.
1347-1351 arasındaki Kara Ölüm, Avrupa ve Akdeniz dünyasında çok yüksek ölüm oranlarına yol açtı. İşgücü, ücretler ve toprak ilişkileri üzerinde büyük etkiler yarattı; feodal düzenin dönüşümü tek bir nedene indirgenemez.
Osmanlı Beyliği'nin kuruluşu geleneksel olarak 1299'a tarihlenir; tarihçiler erken Osmanlı siyasi oluşumunun 13. yüzyıl sonu ile 14. yüzyıl başında kademeli biçimde şekillendiğini vurgular.
II. Mehmed'in 1453'te Konstantinopolis'i fethetmesi Bizans İmparatorluğu'nun sonunu getirdi ve Osmanlı Devleti'nin bölgesel gücünü belirgin biçimde artırdı.
Johannes Gutenberg'in 15. yüzyıl ortasında geliştirdiği metal hareketli harf ve baskı sistemi Avrupa'da kitap üretimini hızlandırdı. Hareketli harf teknolojisinin daha eski Doğu Asya örnekleri de vardır.
Kristof Kolomb batıya yelken açarak Karayipler'e ulaştı. Amerika kıtası Avrupa haritalarında belirginleşmeye başladı.
Martin Luther'in 1517'de endüljans uygulamalarına yönelik 95 Tezi dolaşıma girdi ve sonraki yıllarda Avrupa'daki Reform hareketlerinin önemli başlangıç noktalarından biri oldu.
I. Süleyman döneminde Osmanlı Devleti Avrupa, Akdeniz ve Orta Doğu'da önemli askerî genişleme yaşadı; hukuk, idare ve saray kültüründe de belirgin kurumsal gelişmeler görüldü.
Galileo, teleskobuyla Jüpiter'in uydularını keşfetti. Güneş merkezli evren modeline dair gözlemsel kanıtlar güçlendi.
Isaac Newton hareket yasalarını ve yerçekimini açıkladı. Modern fiziğin temeli.
On Üç Koloni 4 Temmuz 1776'da Bağımsızlık Bildirgesi'ni kabul ederek Britanya'dan ayrılma gerekçelerini ilan etti. Metin, sonraki anayasal ve hak temelli siyasal tartışmalarda etkili oldu.
Bastille Hapishanesi basıldı. "Özgürlük, Eşitlik, Kardeşlik" sloganı dünyaya yayıldı.
Napolyon Bonapart 1804'te imparator oldu ve Fransa, Napolyon Savaşları sırasında Avrupa'nın büyük bölümünde askerî ve siyasi üstünlük kurdu; dönem 1815 Waterloo yenilgisiyle sona erdi.
İngiltere'de başlayan devrim, üretimi elle yapımdan makineye taşıdı. Dünya değişti.
Tarihin ilk küresel savaşı. 17 milyon ölü, dört imparatorluk yıkıldı.
Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde Kurtuluş Savaşı kazanıldı. 29 Ekim'de Cumhuriyet ilan edildi.
Tarihin en kanlı savaşı. 70-85 milyon insan öldü. Holokost ve atom bombası.
ABD, Japonya'ya iki atom bombası attı. 200.000+ öldü. Nükleer çağ başladı.
Neil Armstrong Ay'a ayak bastı. "İnsanlık için dev bir sıçrama" tarihe geçti.
Berlin Duvarı'nın 9 Kasım 1989'da açılması Doğu Avrupa'daki rejim dönüşümlerinin güçlü bir simgesi oldu. Almanya 1990'da birleşti; Soğuk Savaş'ın sona erişi ise daha geniş bir süreçti.
Tim Berners-Lee'nin CERN'de geliştirdiği World Wide Web'in ilk sunucusu ve web sitesi 1990-1991'de çalıştı. Web standartlarının açık biçimde yaygınlaştırılması, internetin kitlesel kullanımını hızlandırdı.
4 uçak kaçırıldı, İkiz Kuleler çöktü. 3000 kişi öldü. Terörle savaş başladı.
Koronavirüs dünyayı kapattı. 7 milyon+ öldü. Uzaktan çalışma ve aşı devrimi.
ChatGPT'nin 30 Kasım 2022'de yayımlanması, büyük dil modellerini geniş kitlelerle buluşturan dönüm noktalarından biri oldu ve üretken yapay zekâ araçlarının hızla yaygınlaşmasını tetikledi.
Tek bir evrensel başlangıç tarihi yoktur. İnsanlık tarihi tarih öncesi dönemlerden başlar; yazılı tarih ise farklı bölgelerde yazının kullanılmaya başlamasıyla farklı tarihlerde başlatılır.
Okul ve genel tarih anlatılarında yaygın olarak İlk Çağ, Orta Çağ, Yeni Çağ ve Yakın Çağ gibi ayrımlar kullanılır. Akademik tarihçilikte ise dönemlendirme konuya ve coğrafyaya göre değişebilir.
Kronoloji olayların sırasını, eş zamanlı gelişmeleri ve neden-sonuç ilişkilerini görmeye yardımcı olur. Özellikle sınav çalışırken olayları tek tek ezberlemek yerine bağlam kurmayı kolaylaştırır.
