Yazan: ODYOMUH

Akşemseddin (1389-1459), Fatih Sultan Mehmed'in hocası ve İstanbul'un manevi fatihi olarak bilinen Osmanlı alimi, mutasavvıf ve tabiptir. Bu ders notunda hayatı, eserleri ve fetih sırasındaki rolü anlatılmaktadır.

Ders Notu

Akşemseddin Kimdir?

Fatih Sultan Mehmed'in hocası, İstanbul'un manevi fatihi

Kimlik Bilgileri
Tam Adı Şemseddin Mehmed bin Hamza
Lakabı Akşemseddin (Ak Şeyh)
Doğum 1389 - Şam (Suriye)
Ölüm 1459 - Göynük (Bolu)
Mesleği Alim, Mutasavvıf, Tabip, Şair
Hocası Hacı Bayram-ı Veli
Öğrencisi Fatih Sultan Mehmed
Türbesi Göynük, Bolu

Hayatı

Akşemseddin, 1389 yılında Şam'da (Suriye) doğdu. Asıl adı Şemseddin Mehmed bin Hamza'dır. "Akşemseddin" lakabı, beyaz sarıklı ve ak sakallı görünümünden dolayı verilmiştir.

1389
Şam'da doğdu
1424
Hacı Bayram'a intisap
1453
İstanbul'un Fethi
1459
Göynük'te vefat

Eğitimi: Genç yaşında Amasya ve Osmancık'ta medrese eğitimi aldı. Dini ilimlerin yanı sıra tıp, astronomi ve matematik öğrendi. Döneminin en önemli ilim merkezlerinde tahsil gördü.

Hacı Bayram-ı Veli'ye İntisabı: Tasavvufa yönelen Akşemseddin, önce Zeyniyye tarikatının şeyhlerinden ders aldı. Ancak aradığı manevi olgunluğu bulamayınca Ankara'ya giderek Hacı Bayram-ı Veli'ye intisap etti (1424). Hocasından Bayramiyye tarikatının icazetini aldı.

Fatih Sultan Mehmed ile İlişkisi

Akşemseddin, Fatih Sultan Mehmed'in en önemli hocalarından biridir. Sultan II. Murad'ın isteği üzerine şehzade Mehmed'in eğitimini üstlendi.

Hocası Oldu

Şehzade Mehmed'e dini ilimler, tasavvuf ve ahlak dersleri verdi.

Manevi Rehberlik

İstanbul kuşatmasında Fatih'e moral ve motivasyon sağladı.

Eyüp Sultan Türbesi

Hz. Halid bin Zeyd'in kabrini keşf ederek buldu.

İlk Cuma Namazı

Fetihten sonra Ayasofya'da ilk hutbeyi okudu.

"İstanbul mutlaka fethedilecektir. Onu fetheden komutan ne güzel komutan, onu fetheden ordu ne güzel ordudur." - Hz. Muhammed (s.a.v.) - Hadis-i Şerif

Akşemseddin, bu hadisi sık sık Fatih'e hatırlatıyor ve onun "o güzel komutan" olacağına dair inancını pekiştiriyordu.

İstanbul'un Fethi'ndeki Rolü (1453)

Manevi Fatih

Akşemseddin, 53 gün süren kuşatma boyunca ordunun yanında bulundu. Askerlere moral verdi, Fatih'i cesaretlendirdi. Kuşatmanın uzaması üzerine bazı komutanlar geri çekilmeyi önerdiğinde, Akşemseddin karşı çıktı ve zaferin yakın olduğunu müjdeledi.

Fetih sırasındaki katkıları:

  • Kuşatma boyunca askerlere dua ve moral desteği sağladı
  • Fatih'in kararlılığını pekiştirdi
  • Son taarruz öncesi zafer müjdesi verdi
  • 29 Mayıs 1453'te şehre ilk girenler arasında yer aldı
  • Ayasofya'da ilk Cuma namazını kıldırdı ve hutbeyi okudu

Eyüp Sultan Türbesi'nin Keşfi: Akşemseddin, fetihten sonra Hz. Halid bin Zeyd Ebu Eyyub el-Ensari'nin (Eyüp Sultan) kabrinin yerini keşf yoluyla tespit etti. Bu keşif, İstanbul'un İslamlaşmasında sembolik bir öneme sahiptir.

Bilimsel Çalışmaları

Akşemseddin sadece bir din alimi değil, aynı zamanda önemli bir tabip ve bilim insanıdır.

Alan Katkıları
Tıp Mikrop teorisinin öncüsü. Hastalıkların gözle görünmeyen canlılardan kaynaklandığını öne sürdü.
Eczacılık Bitkisel ilaçlar üzerine çalıştı, şifa özellikleri olan bitkileri inceledi.
Tasavvuf Bayramiyye tarikatının önde gelen şeyhlerinden oldu.
Şiir Tasavvufi şiirler yazdı, ilahiler besteledi.

Mikrop Teorisi: Akşemseddin, "Maddetü'l-Hayat" adlı eserinde hastalıkların tohumlarının (mikroplar) insandan insana geçtiğini yazmıştır. Bu teori, Louis Pasteur'den 400 yıl önce ortaya konmuştur!

Eserleri

Maddetü'l-Hayat
Tıp ve eczacılık konularını işledi. Mikrop teorisinin temelleri bu eserde yer alır.
Risaletü'n-Nuriyye
Tasavvuf ve maneviyat konularında yazdığı önemli risale.
Def'u Metaini's-Sufiyye
Tasavvufa yöneltilen eleştirilere cevap niteliğinde bir eser.
Hall-i Müşkilat
Çeşitli dini ve felsefi meselelerin çözümlerini içeren kitap.
Makamat-ı Evliya
Velilerin makamlarını ve derecelerini anlatan tasavvufi eser.
Şiir Divanı
Tasavvufi şiirler ve ilahiler. Türkçe ve Arapça şiirleri vardır.

Son Yılları ve Vefatı

İstanbul'un fethinden sonra Akşemseddin, Fatih'in tüm ısrarlarına rağmen sarayda kalmak istemedi. Sade ve mütevazı bir hayat sürmeyi tercih ederek Göynük'e (Bolu) yerleşti.

Hayatının son yıllarını Göynük'te ilim ve ibadet ile geçirdi. 1459 yılında 70 yaşında vefat etti. Türbesi Göynük'te bulunmaktadır ve günümüzde de ziyaret edilmektedir.

Fatih Sultan Mehmed, hocasının vefatına çok üzülmüş ve "Biz İstanbul'u fethettik ama Akşemseddin bizim gönlümüzü fethetti" demiştir. - Tarihi rivayetlerden

ÖZET - Sınav İçin Hatırla!

  • Doğum: 1389 Şam - Ölüm: 1459 Göynük
  • Hocası: Hacı Bayram-ı Veli (Bayramiyye tarikatı)
  • Öğrencisi: Fatih Sultan Mehmed
  • İstanbul'un Fethi'nde manevi lider
  • Eyüp Sultan Türbesi'ni keşfetti
  • Ayasofya'da ilk hutbeyi okudu
  • Mikrop teorisinin öncüsü (Pasteur'den 400 yıl önce)
  • Önemli eseri: Maddetü'l-Hayat (tıp)
  • Lakabı: Ak Şeyh, Manevi Fatih

İlgili Konular

  • İstanbul'un Fethi (1453)
  • Fatih Sultan Mehmed
  • Hacı Bayram-ı Veli
  • Bayramiyye Tarikatı
  • Osmanlı'da Eğitim ve İlim
  • Eyüp Sultan ve Türbesi