Yazan: ODYOMUH

Feodalite (derebeylik), Orta Çağ Avrupa'sında toprak mülkiyetine dayanan siyasi, ekonomik ve sosyal sistemdir. Bu ders notunda feodal sistemin özellikleri, feodal piramit ve çöküş nedenleri anlatılmaktadır.

Ders Notu

Feodalite Nedir?

Orta Çağ Avrupa'sının siyasi, ekonomik ve sosyal düzeni

Tanım

Feodalite (Derebeylik): Orta Çağ Avrupa'sında (5-15. yüzyıl) toprak mülkiyetine dayanan, lord-vassal ilişkisi üzerine kurulu siyasi, ekonomik ve sosyal sistemdir.

Latince "feudum" (tımar, toprak) kelimesinden gelir. Türkçe'de "derebeylik" olarak da bilinir. Merkezi otoritenin zayıfladığı dönemlerde ortaya çıkan bu sistem, toprağa bağlı bir hiyerarşi oluşturmuştur.

Ortaya Çıkışı

Feodalizm, Roma İmparatorluğu'nun çöküşünden sonra Avrupa'da güvenlik ve düzen ihtiyacından doğmuştur.

476
Batı Roma Yıkılışı
8-9. yy
Feodalizm Yayılıyor
1000-1300
Altın Çağ
14-15. yy
Çöküş Başlıyor

Nedenleri:

  • Merkezi otoritenin çökmesi
  • Barbar istilaları ve güvensizlik
  • Ticaretin durması, para ekonomisinin zayıflaması
  • Koruma ihtiyacı (şövalyeler, kaleler)

Feodal Piramit (Toplumsal Yapı)

Feodal toplum katı bir hiyerarşiye dayanır. Herkes bir üstüne bağlıdır:

KRAL
LORDLAR / DÜKLER
ŞÖVALYELER / VASSALLAR
SERFLER / KÖYLÜLER

Önemli: "Benim vassalımın vassalı, benim vassalım değildir" ilkesi geçerliydi. Yani kral, lordun altındaki şövalyelere doğrudan emir veremezdi.

Temel Kavramlar

Lord (Süzeren)
Toprak sahibi soylu. Vassallarına toprak verir, karşılığında sadakat bekler.
Vassal
Lord'a bağlı kişi. Toprak karşılığında askerlik ve sadakat borçludur.
Serf
Toprağa bağlı köylü. Özgür değildir, toprakla birlikte alınıp satılır.
Fief (Tımar)
Vassala verilen toprak. Miras bırakılabilir ama lord'un onayı gerekir.
Malikane (Manor)
Lord'un yönettiği ekonomik birim. Kendi kendine yeten tarım topluluğu.
Bağlılık Yemini
Vassal'ın lord'a sadakat sözü verdiği tören. Karşılıklı yükümlülükler başlar.

Feodal Sistem Nasıl İşler?

Karşılıklı yükümlülükler sistemi:

Lord'un Görevleri Vassal'ın Görevleri
Toprak (fief) vermek Askeri hizmet (yılda 40 gün)
Koruma sağlamak Sadakat ve danışmanlık
Adalet dağıtmak Özel durumlarda para yardımı
Barınak sağlamak Kale savunmasına katılmak

Dikkat: Bu yükümlülükler karşılıklıydı. Lord sözünü tutmazsa, vassal bağlılıktan kurtulabilirdi. Bu, feodalizmi kölelikten ayıran önemli bir özelliktir.

Malikane Ekonomisi

Feodal ekonomi kapalı tarım ekonomisidir. Her malikane kendi kendine yeter:

  • Lord'un toprağı: Serfler burada ücretsiz çalışır (angarya)
  • Köylü şeritleri: Serfler kendi ihtiyaçları için ekip biçer
  • Ortak alanlar: Otlak, orman, su kaynakları
  • Değirmen, fırın: Lord'a ait, kullanım için ücret ödenir

Serflerin yükümlülükleri:

  • Haftada 3-4 gün lord'un tarlasında çalışmak
  • Üründen pay vermek (1/10 - kilise vergisi dahil)
  • Değirmen, fırın kullanım ücreti
  • Evlenme, miras için izin ve ücret

Feodalizmin Temel Özellikleri

Özellik Açıklama
Siyasi Parçalanmışlık Merkezi otorite yok, her lord kendi topraklarında bağımsız
Toprağa Bağlılık Güç ve zenginlik toprak mülkiyetine dayanır
Kapalı Ekonomi Her malikane kendi kendine yeter, ticaret sınırlı
Hiyerarşik Yapı Katı sınıf ayrımı, sosyal hareketlilik yok
Karşılıklı Yükümlülük Lord-vassal ilişkisi sözleşmeye dayalı
Kilise Etkisi Kilise en büyük toprak sahibi, manevi otorite

Avrupa'da Feodalizm

Feodalizm her ülkede farklı biçimler almıştır:

  • Fransa: Klasik feodalizm burada gelişti. En güçlü lordlar, zayıf krallar.
  • İngiltere: 1066 Norman istilasıyla geldi. Kral daha güçlü, Magna Carta (1215) lord haklarını güvence altına aldı.
  • Almanya: Çok parçalı yapı, yüzlerce küçük devlet. Kutsal Roma İmparatorluğu sembolik kaldı.
  • İspanya: Reconquista (Yeniden Fetih) nedeniyle farklı gelişti.

Feodalizmin Çöküşü

Çöküş nedenleri (14-15. yüzyıl):

  1. Kara Veba (1347-1351): Nüfusun %30-50'si öldü, işgücü azaldı, serfler değer kazandı
  2. Ticaretin canlanması: Şehirler büyüdü, burjuvazi güçlendi
  3. Para ekonomisi: Ayni ödeme yerini nakit aldı
  4. Merkezi krallıklar: Krallar güçlendi, lordlar zayıfladı
  5. Barut ve toplar: Şövalye zırhı ve kaleler etkisiz kaldı
  6. Haçlı Seferleri: Lordların güç kaybetmesi, ticaret yollarının açılması

Sonuç: Feodalizm yerini merkezi monarşilere ve kapitalizmin ilk biçimlerine bıraktı. Bu süreç Rönesans ve Reform hareketlerini hazırladı.

ÖZET - Sınav İçin Hatırla!

  • Feodalite = Toprak + Sadakat sistemi
  • 5-15. yüzyıl Avrupa'sında geçerli
  • Piramit: Kral, Lord, Şövalye, Serf
  • Kapalı tarım ekonomisi (malikane sistemi)
  • Merkezi otorite yok, siyasi parçalanmışlık
  • Karşılıklı yükümlülükler (toprak ve askerlik)
  • Kara Veba + Ticaret + Barut = Çöküş

İlgili Konular

  • Orta Çağ Avrupa'sı
  • Haçlı Seferleri
  • Magna Carta (1215)
  • Kara Veba Salgını
  • Rönesans ve Reform
  • Osmanlı Tımar Sistemi (karşılaştırma)