Osmanlı Kuruluş Dönemi (1299-1453) | Padişahlar ve Olaylar - Ders Notu
Osmanlı Kuruluş Dönemi (1299-1453), Osman Bey'in beyliği kurmasından İstanbul'un fethine kadar geçen süreyi kapsar. Bu ders notunda kuruluş dönemi padişahları, önemli olaylar ve devlet teşkilatının oluşumu anlatılmaktadır.
Osmanlı Kuruluş Dönemi
1299-1453 | Beylikten Cihan Devletine
Genel Bakış
Kuruluş Dönemi Padişahları (Sırasıyla):
- Osman Bey (1299-1326)
- Orhan Bey (1326-1362)
- I. Murad (1362-1389)
- I. Bayezid (Yıldırım) (1389-1402)
- Fetret Devri (1402-1413)
- I. Mehmed (Çelebi) (1413-1421)
- II. Murad (1421-1451)
- II. Mehmed (Fatih) (1451-1481)
Önemli Olaylar:
- 1299: Osmanlı Beyliği'nin kuruluşu (bağımsızlık ilanı)
- 1302: Koyunhisar (Bafeus) Savaşı - Bizans'a karşı ilk zafer
- Karacahisar, Bilecik, Yarhisar, İnegöl fethedildi
- İlk Osmanlı parası (akçe) bastırıldı
- Bursa kuşatması başlatıldı (fethi göremedi)
Osman Bey'in Rüyası: Şeyh Edebali'nin evinde gördüğü rüya, Osmanlı'nın büyüyeceğinin müjdesi olarak yorumlandı. Bu rüya sonrası Edebali'nin kızı Mal Hatun ile evlendi.
Önemli Olaylar:
- 1326: Bursa'nın fethi - İlk başkent
- 1331: İznik'in fethi
- 1337: İzmit'in (Kocaeli) fethi
- 1354: Rumeli'ye ilk geçiş (Çimpe Kalesi)
- 1354: Gelibolu'nun fethi
- Karesi Beyliği'nin ilhakı (ilk ilhak edilen beylik)
- İlk düzenli ordu (Yaya ve Müsellem)
- İlk divan teşkilatı kuruldu
- İlk medrese açıldı (İznik Medresesi)
- Kadılık ve vezirlik makamları oluşturuldu
Rumeli'ye Geçiş: 1354'te Bizans'ın iç karışıklıklarından yararlanılarak Gelibolu'ya geçildi. Bu, Osmanlı'nın Avrupa'daki fetihlerinin başlangıcıdır.
Önemli Olaylar:
- 1362: Edirne'nin fethi - Yeni başkent
- 1363: Sazlıdere Savaşı - Haçlılara karşı ilk zafer
- 1364: Sırpsındığı Savaşı - Haçlı ordusuna büyük zafer
- 1371: Çirmen Savaşı - Sırp ve Bulgar kuvvetlerine zafer
- 1389: I. Kosova Savaşı - Balkan hakimiyeti (şehit düştü)
- Yeniçeri Ocağı kuruldu (Devşirme sistemi)
- Tımar sistemi uygulamaya konuldu
- Rumeli Beylerbeyliği kuruldu
- Kazaskerlik makamı oluşturuldu
- "Sultan" unvanını ilk kullanan padişah
Şehadet: I. Murad, I. Kosova Savaşı'nda zaferden sonra savaş alanını gezerken Sırp asilzadesi Miloş Obilic tarafından şehit edildi. Savaş meydanında şehit düşen tek Osmanlı padişahıdır.
Önemli Olaylar:
- 1389: Kosova'da tahta çıktı (kardeşi Yakub'u öldürttü - ilk kardeş katli)
- 1391: İstanbul'un ilk kuşatması
- 1394: Anadolu Hisarı (Güzelcehisar) inşası
- 1396: Niğbolu Savaşı - Haçlılara büyük zafer
- 1402: Ankara Savaşı - Timur'a yenilgi (esir düştü)
- Anadolu Türk birliği büyük ölçüde sağlandı
- Karaman, Saruhan, Aydın, Menteşe, Germiyan beylikleri alındı
- Abbasi halifesinden "Sultan-ı İklim-i Rum" unvanı aldı
Ankara Savaşı (1402): Timur İmparatorluğu ile yapılan bu savaşta Osmanlı yenildi. Yıldırım Bayezid esir düştü ve esarette öldü. Bu yenilgi Fetret Devri'ni başlattı.
Fetret Devri (1402-1413)
Fetret kelimesi "kesinti, bozukluk, kargaşa" anlamına gelir. Ankara Savaşı'ndan sonra Yıldırım Bayezid'in oğulları arasında taht kavgası yaşandı.
- Süleyman Çelebi: Rumeli'de hüküm sürdü
- İsa Çelebi: Bursa ve Balıkesir'de hüküm sürdü
- Musa Çelebi: Rumeli'de Süleyman'a karşı savaştı
- Mehmed Çelebi: Amasya'da güçlendi, sonunda birliği sağladı
Sonuç: 1413'te I. Mehmed (Çelebi Mehmed) tüm rakiplerini yenerek birliği yeniden sağladı.
Önemli Olaylar:
- 1413: Fetret Devri'ni sona erdirdi - Devleti yeniden kurdu
- 1416: Şeyh Bedreddin İsyanı bastırıldı
- 1416: Osmanlı donanması ilk kez Venediklilerle savaştı
- Anadolu'da kaybedilen topraklar geri alınmaya başlandı
- Eflak üzerine seferler düzenlendi
- "Osmanlı Devleti'nin İkinci Kurucusu" olarak anılır
Şeyh Bedreddin İsyanı: Sosyal ve dini içerikli bu isyan, Çelebi Mehmed tarafından bastırıldı. Şeyh Bedreddin Serez'de idam edildi.
Önemli Olaylar:
- 1422: İstanbul kuşatması (başarısız)
- 1430: Selanik'in fethi
- 1444: Varna Savaşı - Haçlılara büyük zafer
- 1448: II. Kosova Savaşı - Jan Hunyadi'ye zafer
- Düzmece Mustafa İsyanı bastırıldı
- Şehzade Mustafa İsyanı bastırıldı
- 1444: Tahtı oğlu II. Mehmed'e bıraktı (ilk kez)
- 1446: Yeniçeri isyanı sonrası tekrar tahta çıktı
İlginç: II. Murad, yaşarken tahtı oğluna bırakan ilk ve tek Osmanlı padişahıdır. Ancak Haçlı tehdidi ve iç karışıklıklar nedeniyle iki kez tahta dönmek zorunda kaldı.
Kuruluş Dönemi'ndeki Olaylar (1453'e kadar):
- 1451: İkinci kez tahta çıktı
- 1452: Rumeli Hisarı (Boğazkesen) inşası
- 29 Mayıs 1453: İstanbul'un Fethi
İstanbul'un Fethi (1453): 53 gün süren kuşatma sonunda fethedildi. Orta Çağ sona erdi, Yeni Çağ başladı. Osmanlı, imparatorluk statüsüne yükseldi. Bu fetihle Kuruluş Dönemi sona erdi, Yükselme Dönemi başladı.
Kuruluş Döneminde İlkler
Kuruluş Döneminin Önemli Savaşları
| Savaş | Tarih | Rakip | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Koyunhisar | 1302 | Bizans | Zafer - İlk Bizans zaferi |
| Sazlıdere | 1363 | Haçlılar | Zafer - İlk Haçlı zaferi |
| Sırpsındığı | 1364 | Haçlılar | Büyük zafer |
| Çirmen | 1371 | Sırp-Bulgar | Zafer |
| I. Kosova | 1389 | Balkan ittifakı | Zafer - I. Murad şehit |
| Niğbolu | 1396 | Haçlılar | Büyük zafer |
| Ankara | 1402 | Timur | Yenilgi - Fetret başladı |
| Varna | 1444 | Haçlılar | Büyük zafer |
| II. Kosova | 1448 | Haçlılar | Zafer - Balkan hakimiyeti kesinleşti |
ÖZET - Sınav İçin Hatırla!
- Kuruluş: 1299 (Osman Bey) - Bitiş: 1453 (İstanbul'un Fethi)
- Başkentler sırasıyla: Söğüt, Bursa, Edirne, İstanbul
- İlk vezir, divan, medrese: Orhan Bey
- Yeniçeri Ocağı, Tımar: I. Murad
- Ankara Savaşı (1402): Timur'a yenilgi, Fetret Devri
- Devletin ikinci kurucusu: I. Mehmed (Çelebi)
- Varna (1444), II. Kosova (1448): II. Murad zaferleri
- Savaş meydanında şehit: Sadece I. Murad
- İlk kardeş katli: Yıldırım Bayezid
- İstanbul'un Fethi: 29 Mayıs 1453, Fatih Sultan Mehmed
İlgili Konular
- İstanbul'un Fethi (1453)
- Yeniçeri Ocağı ve Devşirme Sistemi
- Tımar Sistemi
- Osmanlı Devlet Teşkilatı
- Divan-ı Hümayun
- Osmanlı Yükselme Dönemi
- Anadolu Beylikleri