Kurtuluş Savaşı (1919-1922), Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'ndan yenik çıkmasının ardından işgale uğrayan Anadolu'nun, Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde bağımsızlığını kazanma mücadelesidir. Bu ders notunda Milli Mücadele'nin tüm aşamaları anlatılmaktadır.

Ders Notu

Kurtuluş Savaşı

1919-1922 | Milli Mücadele ve Bağımsızlık

Genel Bakış

Kurtuluş Savaşı (Milli Mücadele): I. Dünya Savaşı sonrası Mondros Ateşkesi'yle silahsız bırakılan ve işgale uğrayan Anadolu'nun, Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde bağımsızlığını kazanma mücadelesidir (1919-1922).

30.10.1918

Mondros Ateşkesi

15.05.1919

İzmir İşgali

19.05.1919

Samsun'a Çıkış

23.04.1920

TBMM Açıldı

09.09.1922

İzmir'in Kurtuluşu

"Ya istiklal ya ölüm!"

- Mustafa Kemal Atatürk

Mondros Ateşkesi ve İşgaller

Mondros Ateşkesi (30 Ekim 1918), Osmanlı'nın I. Dünya Savaşı'ndan çekildiği antlaşmadır. Ağır şartlar içeriyordu:

Osmanlı ordusu terhis edilecek, silahlar teslim edilecek
Boğazlar İtilaf Devletleri'ne açılacak
7. Madde: İtilaf Devletleri güvenliklerini tehdit eden yerleri işgal edebilecek
Tüm haberleşme ve ulaşım araçları kontrol altına alınacak

Kritik: Özellikle 7. madde, İtilaf Devletleri'ne istedikleri yeri işgal etme hakkı tanıyordu. Bu maddeye dayanarak Anadolu'nun dört bir yanı işgal edildi.

İşgaller:

İşgalci	Bölge	Tarih
İngiltere	İstanbul, Musul, Urfa, Antep, Maraş	1918
Fransa	Adana, Mersin, Antep, Urfa, Maraş (İngiltere'den devir)	1919
İtalya	Antalya, Konya, Muğla	1919
Yunanistan	İzmir ve Batı Anadolu	15 Mayıs 1919
Ermenistan	Doğu Anadolu (Kars, Ardahan)	1918-1920

Mustafa Kemal'in Samsun'a Çıkışı

19 Mayıs 1919, Milli Mücadele'nin başlangıç tarihi kabul edilir.

Görev: Mustafa Kemal, 9. Ordu Müfettişi olarak Karadeniz'deki asayişsizliği önlemek ve silahları toplamak için gönderildi.

Gerçek amaç: Mustafa Kemal, bu görevi milli direniş hareketini başlatmak için bir fırsat olarak gördü.

Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919): İşgalleri protesto mitingleri düzenlenmesi istendi
Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): "Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır" - Milli egemenlik vurgusu

Amasya Genelgesi'nin Önemi: Kurtuluş Savaşı'nın gerekçesi, amacı ve yöntemi ilk kez açıklandı. İstanbul Hükümeti yetersiz görüldü, millet egemenliği fikri ortaya kondu.

Kongreler Dönemi

Erzurum Kongresi

23 Temmuz - 7 Ağustos 1919

Özellik: Bölgesel (Doğu illeri)

Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür
Her türlü işgale karşı direnilecek
Manda ve himaye kabul edilemez
Temsil Heyeti seçildi (Başkan: Mustafa Kemal)
Milli irade esas alınacak

Sivas Kongresi

4-11 Eylül 1919

Özellik: Ulusal (Tüm yurt)

Erzurum kararları ulusal düzeyde kabul edildi
Tüm cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" altında birleşti
Temsil Heyeti tüm yurdu temsil yetkisi aldı
Ali Fuat Paşa Batı Cephesi komutanı oldu
Manda tartışmaları reddedildi

Kongrelerin Önemi: Erzurum bölgesel, Sivas ulusal karakterdedir. Bu kongreler, milli iradenin ortaya çıktığı ve milli mücadelenin meşruiyet kazandığı toplantılardır.

TBMM'nin Açılması

23 Nisan 1920'de Ankara'da Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı.

Neden Ankara?

İstanbul işgal altındaydı
Coğrafi olarak merkezi ve güvenli konumda
Demiryolu bağlantısı vardı
Cephelere yakın mesafedeydi

TBMM'nin Özellikleri:

Meclis Hükümeti sistemi benimsendi
Güçler birliği ilkesi (yasama + yürütme)
Mustafa Kemal, Meclis ve Hükümet Başkanı seçildi
1 Numaralı Kararname: "Hükümet kurmak zorunludur"
2 Numaralı Kararname: Geçici hükümet tanınmaz, padişah baskı altındadır

24 Nisan 1920: Mustafa Kemal TBMM Başkanı seçildi. Bu tarih aynı zamanda milli egemenliğin simgesi olarak "Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı" olarak kutlanmaktadır.

Cepheler ve Önemli Savaşlar

Doğu Cephesi Zafer

Düşman: Ermenistan | Komutan: Kazım Karabekir Paşa

Savaşlar: Sarıkamış, Kars, Gümrü'nün alınması
Sonuç: Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920) - TBMM'nin imzaladığı ilk uluslararası antlaşma

Güney Cephesi Zafer

Düşman: Fransa | Yapı: Kuvayımilliye (düzensiz milis)

Önemli Olaylar: Maraş, Urfa, Antep savunmaları (Şahin Bey, Sütçü İmam, Şehitkamil)
Sonuç: Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921) - Fransa çekildi, Hatay hariç sınır çizildi

Batı Cephesi Zafer

Düşman: Yunanistan | Komutanlar: Ali Fuat Paşa, sonra İsmet Paşa, Büyük Taarruz'da Mustafa Kemal

Ana cephe: En uzun ve en kritik cephe. Düzenli ordu burada savaştı.
Savaşlar: I. İnönü, II. İnönü, Kütahya-Eskişehir, Sakarya, Büyük Taarruz

Batı Cephesi Savaşları (Kronolojik)

6-10 Ocak 1921

I. İnönü Muharebesi

Sonuç: Zafer. İsmet Paşa komutasında Yunan ilerleyişi durduruldu. TBMM'nin ilk askeri zaferi. Londra Konferansı'na davet edilmemize neden oldu.

23 Mart - 1 Nisan 1921

II. İnönü Muharebesi

Sonuç: Zafer. Yunan ordusu ağır kayıplarla geri çekildi. İtalya Anadolu'dan çekilmeye başladı. İsmet Paşa'ya "İnönü" soyadı verildi.

10-24 Temmuz 1921

Kütahya-Eskişehir Muharebeleri

Sonuç: Yenilgi. Türk ordusu Sakarya'nın doğusuna çekildi. TBMM tüm yetkileri Mustafa Kemal'e verdi (Başkomutanlık Kanunu).

23 Ağustos - 13 Eylül 1921

Sakarya Meydan Muharebesi

Sonuç: Büyük zafer. 22 gün 22 gece sürdü. "Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır." Mustafa Kemal'e "Gazi" unvanı ve "Mareşal" rütbesi verildi.

26 Ağustos - 9 Eylül 1922

Büyük Taarruz ve Başkomutan Meydan Muharebesi

Sonuç: Kesin zafer. Yunan ordusu tamamen yok edildi. 9 Eylül'de İzmir kurtarıldı. "Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!"

"Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı vatandaşın kanıyla ıslanmadıkça terk olunamaz."

- Mustafa Kemal Atatürk, Sakarya Muharebesi

TBMM'ye Karşı Ayaklanmalar

Kurtuluş Savaşı sırasında TBMM, hem dış düşmanlarla hem de iç ayaklanmalarla mücadele etmek zorunda kaldı.

Anzavur Ayaklanması

Balıkesir, 1919-1920. İstanbul yanlısı, Kuvayımilliye karşıtı.

Bolu-Düzce Ayaklanması

1920. İstanbul Hükümeti ve İngiliz destekli.

Yozgat (Çapanoğlu) Ayaklanması

1920. Yerel beyler, TBMM otoritesine karşı.

Konya Ayaklanması

1920. Delibaş Mehmet. Asker kaçakları.

Pontus Rum İsyanı

Karadeniz, 1919-1923. Rum çeteler.

Çerkez Ethem Olayı

1920-1921. Kuvayımilliye lideri, sonra isyan.

Önlemler: Bu ayaklanmalara karşı Hıyanet-i Vataniye Kanunu (29 Nisan 1920) çıkarıldı ve İstiklal Mahkemeleri kuruldu.

Önemli Antlaşmalar

Antlaşma	Tarih	Taraf	Önemi
Gümrü	3 Aralık 1920	Ermenistan	TBMM'nin ilk antlaşması. Doğu sınırı belirlendi.
Moskova	16 Mart 1921	Sovyet Rusya	Doğu sınırı kesinleşti. Diplomatik başarı.
Kars	13 Ekim 1921	Kafkas Cumhuriyetleri	Moskova Antlaşması'nın teyidi.
Ankara	20 Ekim 1921	Fransa	Güney sınırı belirlendi. İtilaf bloğu çatladı.
Mudanya	11 Ekim 1922	İtilaf Devletleri	Ateşkes. İstanbul ve Boğazlar TBMM'ye bırakıldı.
Lozan	24 Temmuz 1923	İtilaf Devletleri	Yeni Türkiye'nin kuruluş belgesi. Tam bağımsızlık.

Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923)

Lozan'ın Önemi

Lozan Antlaşması, Kurtuluş Savaşı'nın diplomatik zaferidir. Sevr Antlaşması'nı geçersiz kıldı ve yeni Türk devletinin uluslararası alanda tanınmasını sağladı.

Türk Heyeti Başkanı: İsmet Paşa (İnönü)

Lozan'ın Kazanımları:

Kapitülasyonlar tamamen kaldırıldı
Düyun-u Umumiye (Osmanlı borçları) tasfiye edildi
Azınlıklar Türk vatandaşı sayıldı
Yeni Türkiye'nin sınırları çizildi
Boğazlar uluslararası komisyona bırakıldı (1936 Montrö ile düzeltildi)
Batı Trakya hariç tüm topraklar alındı

Çözülemeyen Konular:

Musul: İngiltere ile ikili görüşmelere bırakıldı (1926'da kaybedildi)
Hatay: Fransa mandası altında kaldı (1939'da Türkiye'ye katıldı)
Boğazlar: 1936 Montrö Sözleşmesi ile tam egemenlik sağlandı

Milli Mücadele'nin Önemli İsimleri

Mustafa Kemal

Başkomutan, TBMM Başkanı

İsmet İnönü

Batı Cephesi Komutanı, Lozan Heyeti

Fevzi Çakmak

Genelkurmay Başkanı

Kazım Karabekir

Doğu Cephesi Komutanı

Ali Fuat Cebesoy

İlk Batı Cephesi Komutanı

Refet Bele

Güney Cephesi

Rauf Orbay

Bahriye Vekili, Mudanya görüşmeleri

Halide Edib

Yazar, cephede hizmet

Kurtuluş Savaşı'nın Sonuçları

Anadolu işgalden kurtarıldı
Sevr Antlaşması yırtıldı, Lozan imzalandı
Saltanat kaldırıldı (1 Kasım 1922)
Cumhuriyet ilan edildi (29 Ekim 1923)
Yeni başkent Ankara oldu (13 Ekim 1923)
Kapitülasyonlar ve Düyun-u Umumiye kaldırıldı
Milli egemenlik ilkesi yerleşti
Dünyada ezilen milletlere örnek oldu

"Geldikleri gibi giderler!"

- Mustafa Kemal Atatürk, 1919

ÖZET - Sınav İçin Hatırla!

Mondros Ateşkesi: 30 Ekim 1918
Samsun'a çıkış: 19 Mayıs 1919 (Milli Mücadele başlangıcı)
Erzurum: Bölgesel, Sivas: Ulusal kongre
TBMM açılışı: 23 Nisan 1920
I. İnönü: İlk zafer, Londra Konferansı daveti
II. İnönü: İtalya çekilmeye başladı
Sakarya: 22 gün 22 gece, Gazi unvanı
Büyük Taarruz: 26 Ağustos 1922, kesin zafer
Mudanya: 11 Ekim 1922, ateşkes
Lozan: 24 Temmuz 1923, bağımsızlık belgesi
Cumhuriyet: 29 Ekim 1923

İlgili Konular

I. Dünya Savaşı
Mondros Ateşkesi
Sevr Antlaşması
Lozan Antlaşması
Atatürk İlkeleri ve İnkılapları
Cumhuriyetin İlanı
Türk İnkılabı

Kurtuluş Savaşı (1919-1922) | Nedenleri, Cepheler ve Sonuçları - Ders Notu

Benzer Yazılar

I. Dünya Savaşı (1914-1918) | Nedenleri, Cepheler ve Sonuçları - Ders Notu

Osmanlı Kuruluş Dönemi (1299-1453) | Padişahlar ve Olaylar - Ders Notu

İskan Politikası Nedir? | Osmanlı'da İskan ve Sürgün Sistemi - Ders Notu